Informacja

Informujemy ?e trwaj? prace nad ujednoliceniem Bloga Naukowego i Bloga Spo?eczno?ci. Komentarze oraz wpisy Bloga Naukowego EP zosta?y przeniesione. Posimy o klikni?cie na tu: Blog Naukowy EP

Wac?aw Janikowski

Wac?aw Janikowski

Dr Wac?aw Janikowski. Etyk, metaetyk. Adiunkt w Zak?adzie Etyki Instytutu Filozofii Uniwersytetu Szczeci?skiego. Zainteresowania naukowe: etyka, metaetyka, filozofia j?zyka (znaczenie i odniesienie, empiryzm a transcendentalizm), filozofia umys?u i neuronauka (?wiadomo??, reprezentowanie, przekonania i chcenia, procesy decyzyjne, wola), psychologia moralno?ci, psychologia osobowo?ci, psychologia ewolucyjna, filozofia psychologii. W filozofii naturalista metodologiczny. W etyce obiektywny utylitarysta czynw i subiektywny umiarkowany utylitarysta zasad. Zwolennik kulturowego pluralizmu utylitaryzmw zasad. Autor ksi??ki Naturalizm etyczny we wsp?czesnej filozofii analitycznej, Wydawnictwo Naukowe Semper, Warszawa 2008 [http://semper.istore.pl/pl,product,380863,naturalizm,etyczny.html]. Przygotowuje prac? monograficzn? dotycz?c? kompatybilistycznych uj?? wolnej woli i odpowiedzialno?ci moralnej. E-mail:

środa, 15 czerwca 2011 08:53

Aprioryzmy w etyce

W?ad Palownik. Jeden z ludzi nieistniej?cych, wed?ug I. Kanta W?ad Palownik. Jeden z ludzi nieistniej?cych, wed?ug I. Kanta

Postawa aprioryczna to po??czenie apodyktyczno?ci s?du z niewra?liwo?ci? na ewentualne falsyfikacje. Zanim przejdziemy na teren etyki, wska?my przypadek wzorcowy. Jak wiadomo, standardy postawy apriorycznej wyznaczy? w psychologii Zygmunt Freud. Oto ma?y przyk?ad takiego sposobu my?lenia. Jedna z tez Freuda g?osi?a, ?e tre?ci marze? sennych s? podporz?dkowane spe?nieniu ukrytych pragnie?. W wypadku jednej z pacjentek rozwa?a? on, czy x jest jej ukrytym pragnieniem. Opowiedzia?a mu ona wwczas, ?e jej ostatni sen ko?czy? si? scen?, w ktrej nie dochodzi do x. ?atwo zrobi? z tej falsyfikacji falsyfikacj? pozorn?: mo?na by np. nawi?za? do jakiego? uprzedniego elementu y snu i powiedzie?: no tak, w snach spe?niaj? si? nasze pragnienia, zawsze poza wypadkami, gdy wyst?puje w nich element y. Ale Freud poradzi? sobie bardziej pryncypialnie. Stwierdzi?, ?e teza jak najbardziej pozostaje w mocy, a sen pacjentki tylko to potwierdza, bowiem wi?kszym pragnieniem pacjentki ni? chcenie x by?o to, aby sfalsyfikowa? rzeczon? tez? Freuda. Pacjentka wi?c w sposb perfidny, cho? nie?wiadomy, usi?owa?a poprzez swj sen sfalsyfikowa? tez? Freuda, tym samym w?a?nie j? potwierdzaj?c1.

Na dwch przyk?adach poka?emy, na czym mo?e polega? postawa aprioryczna w etyce: enuncjacje o ?yciu p?odowym ?w. Bedy Czcigodnego oraz jedno o?wiadczenie kategoryczne Immauela Kanta w kwestii psychologii moralno?ci. Zgadzam si?, ?e postaci s? nierwne, ale chodzi o ukazanie dwch r?nych, cho? maj?cych wspln? w?a?ciwo??, wypadkw egzemplarycznych.

Oto Beda Czcigodny (672-735):

O kszta?towaniu si? p?odu. Kto rodzi si? w 7. miesi?cu, je?li jest m??czyzn?, ten powstaje [formatur chodzi tu o powstanie jako zaistnienie odr?bnej substancji w sensie Arystotelesa, co dokonuje si? poprzez przybranie osobniczej formy substancjalnej uwaga t?umacza] w 30. dniu, a porusza si? w 40. Kobieta powstaje w 35. dniu, porusza si? w 70., a w 210. jest gotowa. M??czyzna zrodzony w 10. miesi?cu, powstaje w 45. dniu, a porusza si? w 90. Kobieta powstaje w 50. dniu, porusza si? w 100., a rodzi w 300. M??czyzna zrodzony w 9. miesi?cu, powstaje w 40. dniu, a porusza si? w 80. Kobieta przyjmuje form? w dniu 45., a ruch w 90., rodzi si? w 270. M??czyzna dlatego szybciej jest gotowy, ?e nasienie, z ktrego pochodzi, jest mocniejsze i cieplejsze. S? trzy dni i noce, w ktrych, gdy urodzi si? m??czyzna, cia?o jego pozostanie nienaruszone a? do Dnia S?du: s? to 3, 6 i 13 lutego. Jest to tajemnica wielce osobliwa. () Urodzony w niedziel?, dniem czy noc?, b?dzie wielki i wspania?y. W poniedzia?ek zrodzony, b?dzie mocny. We wtorek, nami?tny i zginie od miecza. Kto urodzi si? w ?rod?, b?dzie uczonym krlewskim. Kto w czwartek, b?dzie uprzejmy i zacny. Kto w pi?tek, b?dzie rywalizowa? i b?dzie bardzo rozwi?z?y. Kto w sobot?, rzadko b?dzie u?yteczny2

Beda nie mg? przewidzie? powstania naukowej embriologii za jakie? 1000 lat. Ale co wiedzia?, to powiedzia?.

Teraz Immanuel Kant:

Nie istnieje bowiem cz?owiek do tego stopnia szalony, i?by obce mu by?o poczucie wewn?trznego oporu, a nawet wstr?tu do samego siebie w chwili pope?niania wyst?pku3; sumienie posiada ka?dy cz?owiek; przed obserwuj?cym go od wewn?trz s?dzi? odczuwa on respekt i l?k przeplataj?cy si? z szacunkiem4.

Szczeglnie mocno brzmi pierwsza aprioryczna teza o nieistnieniu.

Kant nie przewidywa?, ?e za dwie?cie lat jego mocna teza zostanie obalona przez badania empiryczne nad psychopati?, dzi? ju? bardzo dobrze ugruntowane naukowo5. Cho? dziwne, ?e nie pomy?la? o osobowo?ciach typu Gilles de Rais (1404-1440) czy W?ad Palownik (1431-1476). Istniej? dwie mo?liwo?ci. 1) Nie pomy?la?, poniewa? takich przypadkw nie zna?. 2) Pomy?la?, ale jako? ju? poradzi? sobie z nimi ala Freud. Osobi?cie stawiam na drug? opcj?.

Niestety, nietrudno wskaza? na ten rodzaj my?lenia rwnie? w zakresie etyki praktycznej, cho?by, gdy definiuje si? cz?owiecze?stwo p?odu; niektrzy znowu twierdz?, ?e kara fizyczna zawsze jest szkodliwa; czy ?e wysoko?? kary nie ma mocy odstraszaj?cej, bo liczy si? wy??cznie jej nieuchronno??; ?e generalnie nie istniej? wrodzone r?nice psychiczne mi?dzy kobietami i m??czyznami, bo wszystko jest tylko kulturowe; albo ?e szcz??cie nigdy nie stanie si? przedmiotem teorii empirycznej; b?d? ?e zwierz?ta s? generalnie samo?wiadome (twierdz? jedni), lub ?e generalnie takie nie s? (twierdz? inni). S? te? i dzi? wyznawcy starej tezy Kanta: amorali?ci nie istniej?. Itd. itp. Czasem jest to kwestia ograniczenia wyobra?ni, czasem dzia?a my?lenie ?yczeniowe. Mimo to s?dz?, ?e od Bedy, poprzez Kanta, po tera?niejszo?? zachodzi pewien post?p, polegaj?cy na ograniczeniu postaw apriorycznych w etyce. I mam nadziej?, ?e nikt nie b?dzie mi a priori imputowa?, ?e twierdz?, i? ca?a etyka mo?e by? zempiryzowana. Bo tak nie jest.

1 Frank Cioffi, Freud i pseudonauka, prze?. Ryszard Stachowski, Wydawnictwo WAM, Krakw 2010, s. 143; Zygmunt Freud, Obja?nianie marze? sennych, prze?. Robert Reszke, w: Freud, Dzie?a, tom 1, Wydawnictwo KR, Warszawa 1996, s. 142.

2 Beda Venerabilis, De nativitate infantium libellus, t?umaczenie z j?z. ?aci?skiego Wac?aw Janikowski, w: Jacques-Paul Migne (red.), Patrologiae cursus completus. Series latina, Paris 1844-1855, vol. 90, kol. 959-960.

3 Kant, Metafizyka moralno?ci, prze?. Ewa Nowak, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005, s. 240.

4 Op. cit., s. 315.

5 Zob. np. Christopher J. Patrick (red.), Handbook of Psychopathy, The Guilford Press, New York 2006 (zbir 31 prac oko?o pi??dziesi?tki wiod?cych w ?wiecie psychopatologw).

Ostatnia modyfikacja: czwartek, 16 czerwca 2011 09:16
Spodobał Ci się artykuł? Subskrybuj biuletyn i podziel się z innymi!

Kategorie bloga

Konferencje

Brak nadchodz?cych wydarze?

Prenumeruj emailem

Informacje o Blogu EP

Je?li jeste?cie Pa?stwo zainteresowani opublikowaniem artyku?u na Blogu EP, poni?ej znajduj? si? informacje dla potencjalnych autorw.