Saturday, 21 March 2015 16:02
Last modified on Sunday, 22 March 2015 17:02

Etyka

Etyka (gr. ethos – sta?e miejsce zamieszania, obyczaj) jest to normatywna dyscyplina filozoficzna, której celem jest uzasadnienie lub poddanie ocenie moralnej ró?nych zasad prawnych, moralno?ci potocznej, instytucji pa?stwowych oraz motywacji, intencji, przekona? lub dzia?a? pojedynczych osób lub grup. Oceny i normy, które stara si? formu?owa? etyka, dotycz? tego, w jaki sposób mo?emy post?powa? wzgl?dem innych i wzgl?dem siebie samych. W j?zyku wyra?ane s? one za pomoc? takich okre?le?, jak „moralnie dobry”, „z?y”, „obowi?zek”, „powinno??”, „wada”, „cnota”, „prawo moralne” czy „prawo cz?owieka”. Oceny etyczne cz?sto wyra?aj? specyficzne emocje moralne zwi?zane z pot?pianiem (np. dezaprobata, pogarda, gniew, niesmak), emocje zwi?zane z chwaleniem (np. aprobata, wdzi?czno??, uniesienie, podziw), emocje motywuj?ce udzielanie pomocy (np. wspó?czucie, lito??, empatia) czy negatywne emocje wzgl?dem samego siebie (np. poczucie winy, wstyd, za?enowanie). Szeroko znanym zbiorem zasad moralnych jest cz??? Dekalogu („Szanuj rodziców”, „Nie zabijaj”, „Nie kradnij”, „Nie cudzo?ó?”, „Nie mów fa?szywego ?wiadectwa”), do wa?nych dyspozycji moralnych zaliczy? trzeba cnoty (m?stwo, umiar, sprawiedliwo??, dobroczynno??, dobroduszno??, hojno??, przyjacielsko??, pracowito??, wytrwa?o?? itd.) i wady (tchórzliwo??, po??dliwo??, niesprawiedliwo??, sk?pstwo, rozrzutno??, lenistwo, gniewno?? itd.).

Etyka, moralno??, teologia moralna

Etyk? jako normatywn? nauk? filozoficzn? nale?y odró?ni? od moralno?ci, socjologii moralno?ci lub teologii moralnej, z którymi niekiedy jest mylona.

Moralno?? jest zbiorem faktów psychospo?ecznych. Badaniem moralno?ci zajmuj? si? przede wszystkim nauki opisowe takie jak socjologia moralno?ci, antropologia kulturowa, historia ?ycia codziennego czy psychologia moralno?ci. Nauki te niejednokrotnie czyni? to metodami empirycznymi. Wiele przekona? moralnych bywa równie? wzgl?dna wobec osób, grup jak i czasów. Ma wymiar subiektywny (moja moralno?? mo?e by? inna ni? Twoja moralno??) oraz relatywny (nasza moralno?? mo?e by? inna ni? naszych dziadków, Indian, chrze?cijan czy ateistów). Cho? indywidualna osoba – Jan Kowalski – mo?e mie? moralno?? ró?n? od naszej, zazwyczaj jest ona zbie?na w?ród osób z jednej grupy. Istniej? równie? normy, uczucia i postawy, które s? powszechne. Wi?kszo?? z nas, bez wzgl?du na pochodzenie, kultur?, wiek czy wykszta?cenie, pot?pia kazirodztwo, wymaga szacunku wobec rodziców, uznaje obowi?zek opieki nad potomstwem czy konieczno?? dotrzymywania zawartych umów.

Etyka jako nauka filozoficzna ró?ni si? tak?e od teologii moralno?ci. Dla etyki, w przeciwie?stwie do teologii, nie maj? wyró?nionego, autorytatywnego charakteru ?adne przekonania b?d?ce przedmiotem wiary religijnej czy religijnego autorytetu, np. wola Bo?a objawiona w Pi?mie ?wi?tym, wzór ?ycia Jezusa z Nazaretu, osobiste objawienia osób uznanych za ?wi?te, tradycja Ko?cio?a, encykliki papieskie czy orzeczenia Kongregacji Nauki i Wiary. Nie bierze ona równie? za podstaw? swoich uzasadnie? i ocen, np. antropologii biblijnej jako wyró?nionego sposobu postrzegania cz?owieka.

Etyka jest nauk? filozoficzn? która w swym g?ównym nurcie ma charakter normatywny i obiektywny. Jako dyscyplina normatywna, ocenia, wyznacza i uzasadnia normy w?a?ciwego zachowania, opisuje „w?a?ciwe” cnoty i wady, podstawowe prawa ka?dego cz?owieka, poddaje krytyce instytucje i normy prawne, zasady religijne, s?dy sumienia pojedynczych osób lub moralno?? potoczn? podzielan? przez ca?e spo?ecze?stwa. Cho? wyró?nia si? czasami tzw. etyk? opisow?, której celem jest opis i wyja?nienie konkretnych systemów moralnych, np. moralno?ci chrze?cija?skiej, staro?ytnych Ate?czyków lub ?redniowiecznych rycerzy, trudno jest wskaza? na jej autonomiczn? metod? lub cel bada?. Z tego powodu etyk? opisow? zredukowa? mo?na do filozoficznej socjologii moralno?ci, psychologii moralno?ci lub historii obyczajów. Obiektywny charakter etyki jako nauki polega natomiast na tym, ?e ostateczne ?ród?o ocen etycznych nie mo?e sprowadza? si? jedynie np. do arbitralnych przekona? i pragnie? jakiejkolwiek osoby czy przypadkowego wyboru demokratycznej wi?kszo?ci lub innych form w?adzy lub autorytetu. Etyka, jako nauka filozoficzna, za metodologicznie poprawne ?ród?o swoich ocen uznaje zazwyczaj wiedz? naukow? oraz argumenty b?d?ce wyrazem obiektywnych i uniwersalnie akceptowalnych racji. Przez racje takie rozumie si? przekonania, których prawdziwo?? lub warto?? nie jest zale?na od autorytetu lub przekona? i pragnie? ?adnej konkretnej osoby lub grupy, lecz mo?e by? przyj?ta powszechnie przez ka?d? osob? racjonaln?. Etyk?, jak wszystkie nauki filozoficzne, cechuje wi?c niech?? do nieuzasadnionego uznania przekona? opartych jedynie na tradycji, wierze, autorytecie, popularno?ci, osobistych pragnieniach i emocjach. Jest ona filozoficzn? nauk?, która stara si? formu?owa?, krytycznie ocenia? i uzasadnia? poszczególne elementy moralno?ci w oparciu o uniwersalnie akceptowalne racje.

Celem etyki nie jest, tak jak socjologii czy psychologii moralno?ci, opisanie i wyja?nienie powszechnie panuj?cych pogl?dów na temat dobra, z?a czy obowi?zków. Jej podstawowym zadaniem jest namys? nad tym, czy przekonania te s? niesprzeczne, poprawne, s?uszne, adekwatne, uzasadnione lub prawdziwe. Jako normatywna dziedzina bada? nie odpowiada na pytanie „Jakie pogl?dy na temat dobra, z?a i obowi?zków maj? pewne osoby lub grupy?” lecz „Jakie powinni mie? oni pogl?dy; które z nich s? logicznie spójne, uzasadnione lub prawdziwe?”. Nie opisuje wi?c zastanej rzeczywisto?ci moralnej, lecz stara si? j? systematyzowa?, ocenia?, uzasadnia?, normowa? i krytycznie odrzuca?. Jednym z powodów przyj?cia takiego celu bada? jest spostrze?enie, jasno wyra?one po raz pierwszy przez Davida Hume’a, ?e nasze przekonania, sk?onno?ci, reakcje, oceny – czyli to, co sk?ada si? na nasz? moralno?? – nie determinuj? w prosty sposób tego, jak powinny one wygl?da? (Hume [1963] II s. 259 – 60.). To, ?e mamy jakie? przekonania moralne, nie znaczy, ?e powinni?my je utrzymywa?.

Etyka bada wzorce, normy, warto?ci, nawet je?li nikt jeszcze nie wcieli? ich w ?ycie w pe?ni. Etycy zazwyczaj wierz?, ?e cho? moralno?? u?ywana bywa do niew?a?ciwych celów (interes w?asny, manipulacja), a na temat jej funkcji kr??y wiele sprzecznych pogl?dów (narz?dzie w?adzy osób lub samolubnych genów), mo?na odkry? jej w?a?ciwe, racjonalne, godne po??dania funkcje, cechy oraz struktur?. Etycy przedmiot swoich bada? nazywaj? „faktami moralnymi” i „autentycznymi warto?ciami”, które mo?na odkry?; „wiedz? etyczn?”, wyznaczonej przez prawdziwe, racjonalne i uzasadnione przekonania lub postawy, dyspozycje i emocje; „prawami cz?owieka” które dotycz? wszystkich ludzi; „obiektywnymi normami”, które niezale?ne s? od autorytetów, przekona? i pragnie?; „obiektywnymi racjami”, których nikt racjonalny nie móg?by odrzuci?.

Wyra?ne oddzielenie moralno?ci, nauk opisowych i etyki nie oznacza jednak, ?e namys? etyczny nie bierze pod uwag? moralnych przekona? czy faktów. Zale?no?ci mi?dzy nimi s? przedmiotem filozoficznych sporów. Zastanawiaj?c si? nad odpowiedzi? na pytanie „Jaki stosunek powinna mie? etyka normatywna do moralno?ci potocznej?”, przytoczy? mo?na dwie skrajne odpowiedzi. W pierwszej funkcj? etyki b?dzie obrona, uzasadnienie lub zrozumienie powszechnie podzielanych przekona? moralnych, w drugiej za? dokonanie ich rewizji w ?wietle istotnych teoretycznych ustale?. Pierwsza postawa przyjmowana jest przez tych, którzy uznaj?, ?e moralno?? zazwyczaj trafnie odzwierciedla moralne fakty. W zwi?zku z tym etyka powinna zebra? wszystkie wa?ne s?dy moralne i ustanowi? na ich podstawie spójn? i dobrze uzasadnion? teori?. Z drugiej strony spotka? mo?na filozofów, którzy zaakceptowaliby tylko przekonanie drugie. Twierdz? oni, ?e tak zwane „moralne intuicje” s? jedynie popularnymi przes?dami oraz kulturowymi mitami (Hare [1973]; Brandt [1979]; Singer [2005]). Przedstawiciele skrajnego rewizjonizmu sk?onni byliby podda? zmianie ka?dy s?d moralno?ci, bez wzgl?du na jego si?? i popularno??, je?li tylko sta?by on w sprzeczno?ci z uznanymi teoriami etycznymi. Najszerzej reprezentowane wydaje si? jednak podej?cie umiarkowane. Zak?ada, ?e wiele spo?ród potocznych przekona? moralnych powinno by? uznanych za ?wiadectwa na rzecz moralnych faktów: je?li mamy do czynienia z mocnymi i powszechnymi przekonaniami moralnymi, aby uzna? je za fa?szywe i godne odrzucenia, musimy dysponowa? bardzo powa?nymi racjami. Nie znaczy to jednak, ?e nie mog? podlega? one rewizji, je?li zajd? ku temu powa?ne powody, np. stan? w sprzeczno?ci z jeszcze wa?niejszymi i silniejszymi s?dami etyki. Przedstawiciel takiej postawy sk?onny b?dzie zmodyfikowa? akceptowan? przez siebie teori? etyczn?, je?li b?dzie ona sprzeczna z istotnymi przekonaniami moralnymi.

Metaetyka

Nauki filozoficzne niestety cechuje brak powszechnie uznanej metodologii. Dotyka to równie? etyki, przejawiaj?c si? w sporach o metod? odkrywania tego, jak powinni?my post?powa?, a nawet tego, czy w ogóle mo?liwe jest odkrycie obiektywnych ocen i norm (sceptycyzm, antyrealizm, sytuacjonizm). Z tego wzgl?du bardzo wa?nym i rozbudowanym jej dzia?em jest metaetyka, któr? nazwa? mo?na filozofi? etyki normatywnej.

Metaetyka jako odr?bne pole bada? rozwin??a si? zw?aszcza w tradycji filozofii analitycznej. Jej narodziny datuje si? na 1903 rok, tj. czas publikacji Zasad etyki George’a E. Moore’a ([2003]). W etyce anglosaskiej sta?a si? ona jednym z bardziej popularnych dzia?ów etyki. Metaetycy staraj? si? rozstrzygn??, co jest ?ród?em wiedzy etycznej (epistemologia etyki), jaki status ma etyka jako nauka (metodologia etyki), co jest przedmiotem jej bada? (ontologia etyki), jakie znaczenia maj? jej podstawowe terminy (filozofia j?zyka etyki). Powsta?o na te tematy wiele teorii, które podlegaj? ró?nym klasyfikacjom. Istotnymi koncepcjami ontologicznymi s? realizm nienaturalistyczny, realizm naturalistyczny, quasi-realizm, konstruktywizm, antyrealizm i teorie globalnego b??du. Filozofia j?zyka moralnego wypracowa?a deskryptywizm, niedeskryptywizm (emotywizm, preskryptywizm, projektywizm). Epistemologiczne rozwa?ania metaetyczne charakteryzuj? koncepcje kognitywizmu (intuicjonizm, naturalizm) i niekognitywizmu (emotywizm, sceptycyzm). Dodatkowo do metaetycznych tematów rozwa?a? wpisuj? si? subiektywizm, obiektywizm, relatywizm, absolutyzm, fundamentyzm, koncepcje refleksyjnej równowagi i wiele innych zagadnie?.

Etyka stosowana

Od burzliwego ko?ca lat sze??dziesi?tych – narastaj?cych, zw?aszcza w USA, konfliktów na tle rasowym, wojny w Wietnamie i przemian seksualnych – powsta?a etyka praktyczna jako odr?bna ga??? etyki normatywnej. Naukowy impuls do tego rozwoju da?y mi?dzy innymi pionierskie publikacje Johna Rawlsa (1971 / [1991]), Judith J. Thomson ([1971]), Thomasa Nagela (1972 / [1988])oraz Petera Singera ([1972]), w których autorzy podj?li bardzo wa?ne spo?ecznie kwestie bez posi?kowania si? rozbudowanymi rozwa?aniami metaetycznymi. Dzi?, oprócz etyki normatywnej i metaetyki, zazwyczaj wyró?nia si? wi?c równie? etyk? stosowan?, nazywan? niekiedy etyk? praktyczn?.

Etyka stosowana jest to ?wiadome lub nie?wiadome aplikowanie pewnych koncepcji etyki normatywnej do konkretnych, praktycznych problemów etycznych w celu normatywnego rozstrzygni?cia o powinno?ciach, obowi?zkach, dobru, z?u, cnotach oraz wadach w konkretnych sytuacjach lub typach sytuacji zwanych problemami etycznymi. Przedmiotem bada? etyki stosowanej s? zazwyczaj kwestie bioetyczne (np. aborcja, eutanazja, zap?odnienia in vitro, badania naukowe z udzia?em ludzi, problem zakresu ochrony zwierz?t), kwestie etyki spo?ecznej (np. terroryzm, wojna sprawiedliwa, samoobrona, sprawiedliwy podzia? dóbr, prawa autorskie, piractwo komputerowe) czy kwestie etyki seksu (np. pornografia, prostytucja, pedofilia, homoseksualizm). Przedmiotem jej zainteresowania s? te? etyki zawodowe, np. etyka bada? naukowych, biznesu, etyka lekarska, prawnicza, in?ynierska, nauczycielska, dziennikarska itd.

Teorie etyki normatywnej

Prawie ca?a historia filozofii moralno?ci polega na próbie odnalezienia w?a?ciwego wzoru podejmowania decyzji, os?dzania dzia?a? i uzasadniania czynów. Tendencja budowania teorii etycznych by?a obecna od pocz?tku powstania etyki. Na podstawowym poziomie etyk? podzieli? mo?na na etyk? zasad oraz etyk? sytuacyjn?. Pierwsza z nich zak?ada, ?e racjonalno?? my?lenia moralnego i wydawania konkretnych ocen moralnych zale?y od w?a?ciwego zastosowania ogólnych norm etycznych. Natomiast etyka sytuacyjna, zw?aszcza w swej skrajnej formie, to nurt w filozofii moralnej, który broni tezy, ?e nie istniej? wzory wi???ce pewne w?asno?ci pozamoralne z pewnymi ocenami moralnymi. Z tego wzgl?du nie mo?na zbudowa? teorii etycznej, poprawny namys? moralny nie polega na poszukiwaniu i stosowaniu zasad, a osoby b?d?ce wzorami moralno?ci nie powinny by? postrzegane jako „ludzie zasad”.

Do najwa?niejszych teoretycznych nurtów etyki normatywnej, które bronione i reprezentowane s? w historii przez ró?nych filozofów, zaliczy? nale?y etyczny konsekwencjalizm, deonologi? oraz etyk? cnót.

konsekwencjalizm etyczny jest nazw? rodzajow? zbioru teorii etycznych, które g?osz?, ?e moralna warto?? pewnych rzeczy (np. czynu, motywu, regu?) ostatecznie wynika jedynie z istotnych dla moralno?ci warto?ci swoich skutków. Najbardziej znan? odmian? konsekwencjalizmu jest utylitaryzm (Bentham [1958]; Mill [1959]; Sidgwick [1907]), dla którego oceny moralne powinny by? zdeterminowane tym, na ile powi?kszaj? szcz??cie jak najwi?kszej ilo?ci istot. Bior?c pod uwag? etymologi? s?ów, przeciwie?stwem konsekwencjalizmu jest niekonsekwencjalizm. Nie tworzy on jednak jednolitego nurtu my?lowego. Poniewa? wspólnym mianownikiem ró?nych rodzajów niekonsekwencjalizmu jest odrzucenie przekonania o nadrz?dnej wadze skutków, jest on szerszym zbiorem teorii ni? konsekwencjalizm. Zaliczy? nale?y do niego deontologi?, etyk? cnót oraz skrajn? etyk? sytuacyjn?.

Zwolennicy niekonsekwencjalizmu twierdz?, ?e przynajmniej w niektórych sytuacjach najbardziej istotnym kryterium ocen moralnych nie s? skutki, ale inne elementy struktury dzia?ania, np. jego wewn?trzna warto??, motywacja lub intencja sprawcy. Najbardziej znan? form? niekonsekwencjalizmu jest deontologia (deontologizm etyczny), wed?ug którego istniej? pewne rodzaje czynów, których nie wolno wykona?, nawet je?li prowadzi to do gorszych rezultatów. Wed?ug deontologów istniej? rygory deontyczne które zakazuj? nam czynienia pewnych rzeczy, nawet je?li minimalizowa?oby to ?amanie podobnych zasad przez innych. Minimalne rozumienie deontycznych obwarowa? zak?ada, ?e nies?uszne jest pogwa?cenie zakazu w celu zapobie?enia takiego samego pogwa?cenia przez inn? osob?. Oznacza to, ?e nawet je?li mieliby?my uchroni? 10 osób przed niesprawiedliwymi torturami, sami w tym celu nie mo?emy nikogo torturowa?; nawet je?li mogliby?my zapobiec 30 morderstwom, morduj?c jedn? osob?, nie wolno nam tego uczyni?. Konsekwencjali?ci etyczni, nawet je?li zgodz? si? na regu?y zabraniaj?ce np. torturowania lub mordowania, nie uznaj? ich za absolutne. W?ród najwa?niejszych nowo?ytnych przedstawicieli filozofii, którzy starali si? poda? filozoficzne uzasadnienie obowi?zywania rygorów deontycznych, uznaje si? Immanuela Kanta ([2002]), Harolda A. Pricharda ([1912]) oraz Williama D. Rossa ([1930]).

Trzecim nurtem etyki normatywnej jest tzw. etyka cnót, która w istotny sposób reprezentowana by?a zw?aszcza przez filozofów staro?ytnych. Na szczególne wyró?nienie zas?uguje w tym wzgl?dzie Arystoteles ([2007]). Ka?dy zwolennik etyki cnót zaakceptowa?by przekonanie, ?e namys? nad cnotami, wadami, wzorami osobowymi jest bardzo wa?ny dla moralno?ci i nie mo?e zosta? zast?piony przez rozwa?ania nad moraln? ocen? czynów, powinno?ciami, obowi?zkami czy prawami. Etycy cnót nie tylko uznaj? wag? cech charakteru, lecz staraj? si? pokaza?, ?e determinuj? one oceny czynów sprawcy. Najprostsza wersja koncepcji, która wi??e ze sob? ocen? dzia?a? oraz cnoty, zawiera si? w stwierdzeniu, ?e czyn jest moralnie s?uszny, je?li by? motywowany przez odpowiedni? cech? charakteru. Jednak wi?kszo?? pogl?dów zwolenników etyki cnót jest nieco bardziej z?o?ona. Aby dokona? w?a?ciwego czynu, nale?y dzia?a? nie tylko ze wzgl?du na w?a?ciw? cnot?, lecz równie? da? jej wyraz we w?a?ciwej sytuacji – i to przez osob?, która wciela w ?ycie pewien wzór cnót.

Sposoby uzasadniania norm etycznych

Podobnie jak w przypadku wyboru kryterium oceny dzia?a?, nie istnieje powszechnie akceptowany sposób uzasadnienia norm moralnych czy ca?ych teorii etycznych. Odmienne tradycje czerpi? swe nazwy od charakteryzuj?cych je cech lub od historycznie wa?nych filozofów, którzy bronili ich w swoich pracach. Do najwa?niejszych sposobów uzasadniania norm moralnych, które spotka? mo?na w podr?cznikach, zaliczy? nale?y: teleologizm Arystotelesa; hedonizm epikurejczyków (Epikur); perfekcjonizm stoików (Zenon z Kition); teistyczne uzasadnienia etyki, które sprowadza j? do teologii moralnej; nowo?ytne teorie praw naturalnych Hugo Grotiusa czy Samuela von Puffendorfa; teorie umowy spo?ecznej Tomasza Hobbesa ([1954]) (kontratarianizm); Kantyzm i kantowskie teorie umowy spo?ecznej (Kant [2002]; Rawls [1991]; Scanlon [1998]) (kontraktualizm);  intuicjonizm etyczny (Sidgwick [1907]; Moore [2003]; Ross [1930]; Prichard [1912]; Hartmann [1993]; Scheler [1987]); personalizm (Mounier [1960]; Wojty?a [1969]) oraz ró?ne odmiany etycznego naturalizmu, które staraj? si? sprowadzi? etyk? do pewnych nauk empirycznych takich jak biologia, socjologia czy psychologia. Ka?dy z tych nurtów reprezentowany jest przez wspó?czesnych filozofów, którzy prowadz? ze sob? spór o ich warto?? i konkluzywno??.

Arystoteles [2007] - Arystoteles, Etyka nikomachejska, T?um. D. Gromska, PWN, Warszawa 2007.
Bentham [1958] - J. Bentham, Wprowadzenie do zasad moralno?ci i prawodawstwa, Pa?stwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1958.
Brandt [1979] - R. Brandt, A Theory of the Good and the Right, Clarendon Press, Oxford 1979.
Hare [1973] - R.M. Hare, Rawls’ Theory of Justice, „The Philosophical Quarterly” 23 (91) 1973, s. 144, doi:10.2307/2217486.
Hartmann [1993] - N. Hartmann, O istocie warto?ci etycznych, „Logos i Ethos” (2) 1993, s. 185–224.
Hobbes [1954] - T. Hobbes, Lewiatan, czyli Materia, forma i w?adza pa?stwa ko?cielnego i ?wieckiego, T?um. Czes?aw Znamierowski, PWN, Warszawa 1954.
Hume [1963] - D. Hume, Traktat o naturze ludzkiej, T?um. Czes?aw Znamierowski, T. IIWarszawa 1963.
Kant [2002] - I. Kant, Uzasadnienie metafizyki moralno?ci, T?um. M?cis?aw Wartenberg, Antyk, K?ty 2002.
Mill [1959] - J.S. Mill, Utylitaryzm, [w:] Utylitaryzm. O wolno?ci, t?um. Amelia Kurlandzka, PWN, Warszawa 1959, 1–87.
Moore [2003] - G.E. Moore, Zasady etyki, T?um. Czes?aw Znamierowski, De Agostini, Altaya, Warszawa 2003.
Mounier [1960] - E. Mounier, Co to jest personalizm? oraz wybór innych prac, T?um. Jerzy Turowicz, Znak, Kraków 1960.
Nagel [1988] - T. Nagel, War and Massacre, [w:] Consequentialism and Its Critics, red. Samuel Scheffler, Oxford University Press, USA 1988, 51–73.
Prichard [1912] - H.A. Prichard, Does Moral Philosophy Rest on a Mistake?, „Mind” XXI (81) 1912, s. 21–37, doi:10.1093/mind/XXI.81.21.
Rawls [1991] - J. Rawls, Teoria sprawiedliwo?ci, PWN, Warszawa 1991.
Ross [1930] - W.D. Ross, The Right and the Good, Clarendon Press, Oxford 1930.
Scanlon [1998] - T. Scanlon, What We Owe to Each Other, Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge Mass. 1998.
Scheler [1987] - M. Scheler, Istota i formy sympatiiWarszawa 1987.
Sidgwick [1907] - H. Sidgwick, The Methods of Ethics, London Macmillan 1907.
Singer [1972] - P. Singer, Famine, Affluence, and Morality, „Philosophy and Public Affairs” 1 (3) 1972, s. 229–243.
Singer [2005] - P. Singer, Ethics and Intuitions, „The Journal of Ethics” 9 (3-4) (pa?dziernik 1) 2005, s. 331–352, doi:10.1007/s10892-005-3508-y.
Thomson [1971] - J.J. Thomson, A Defense of Abortion, „Philosophy and Public Affairs” 1 (1) 1971, s. 47–66.
Wojty?a [1969] - K. Wojty?a, Osoba i czyn, Polskie Towarzystwo Teologiczne, Kraków 1969.

b2ap3_thumbnail_105-10073439_b.jpgWpis oparty jest fragmentach ksi??ki Etyka normatywna. Mi?dzy konsekwencjalizmem a deontologi?.  Prace badawcze nad ksi??k? finansowane by?y przez Narodowe Centrum Nauki w ramach programu OPUS z 2012 roku (wniosek o finansowanie projektu badawczego z zakresu bada? podstawowych pt. „Nieutylitarystyczny konsekwencjalizm etyczny - analiza krytyczna” (DEC-2012/05/B/HS1/02781))

Krzysztof Saja

Krzysztof Saja

Adiunkt w Zak?adzie etyki Instytutu Filozofii Uniwersytetu Szczeci?skiego. Autor ksi??ek "J?zyk etyki a utylitaryzm. Filozofia Moralna R.M.Hare'a" oraz "Etyka normatywna. Mi?dzy konsekwencjalizmem a deontologi?".

Website: www.us.szc.pl/saja/ E-mail: This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

Conferences and Lectures

Brak nadchodz?cych wydarze?

Subscribe by email

Redaktor Encyklopedii - dr Wac?aw Janikowski
Kontakt - wjanikowski@etykapraktyczna.pl